اختلال یادگیری یک نقص عصبی-زیستی است که متخصص کاردرمانی به درمان این اختلال می پردازد. همانطور که اشاره شد، اختلال یادگیری یک نقص عصبی است. به این معنی که مغز کودک در دریافت، پردازش، ذخیرهسازی و تولید اطلاعات به شیوهی معمول تفاوت دارد. این موضوع سبب شده است که به بحث کاردرمانی در اختلال یادگیری بپردازیم.
اختلال یادگیری ارتباطی با هوش ندارد؛ بسیاری از این کودکان باهوش هستند اما مغز آنها “سیمکشی” متفاوتی دارد. متاسفانه تصور غلطی راجع به کودک با اختلال یادگیری وجود دارد مبنی بر این که کودک با اختلال یادگیری، کودکی تنبل است یا تصور می شود که کودک به اندازه کافی تلاش نمیکند و یا احیاناً هوش پایینی دارد. باید عرض کنم که همه ی اینها اشتباه می باشد.
نقش کاردرمانی در درمان کودکان با اختلال یادگیری
درک نقش کاردرمانی در درمان اختلالات یادگیری کودکان بسیار کلیدی است. زیرا کاردرمانی به جای تمرکز صرف بر محتوای درسی، بر ریشه های عصبی-رشدی و مهارت های پایهای که یادگیری را ممکن می سازند، می پردازد. در ادامه، نقش کاردرمانی در درمان اختلال یادگیری کودکان را به طور کامل شرح می دهیم:
اختلال یادگیری از دیدگاه کاردرمانی
از نگاه کاردرمانی، اختلال یادگیری تنها یک مشکل “آموزشی” محض نیست. بلکه اغلب ریشه در مشکلات پردازش حسی، نارسایی در یکپارچگی حسی-حرکتی، ضعف در مهارت های شناختی و اختلال در مهارت های اجرایی دارد.
نشانه های اختلال یادگیری در کودکان متفاوت می باشد. یک کودک ممکن است در خواندن (دیسلکسی)، نوشتن (دیسگرافی) یا ریاضی (دیسکالکولی) مشکل داشته باشد، اما دلیل بروز این مشکلات می تواند موارد زیر باشد:
- عدم هماهنگی چشم و دست
- ضعف در حافظه کاری
- اختلال در تمایز شنیداری یا دیداری
- ناتئانی و ضعف در برنامه ریزی حرکتی
- مشکل در توجه و تمرکز
- سازماندهی نامناسب اطلاعات حسی
اهداف اصلی کاردرمانی برای کودکان با اختلال یادگیری
کاردرمانی با تمرکز بر مشکلات کودک در حیطه های مختلف از جمله جسمی و حرکتی، ذهنی، شناختی، حسی، دیداری و شنیداری به درمان این کودکان می پردازد.
تقویت مهارت های پایه حسی-حرکتی
شامل: بهبود تعادل، هماهنگی دودستی، قدرت عضلانی، ثبات قامت و هماهنگی چشم و دست.
بهبود پردازش حسی
کمک به کودک برای سازماندهی و تفسیر بهتر اطلاعات دریافتی از محیط (لامسه، حرکت، عمق، صداها و …).
تقویت مهارت های ادراکی-حرکتی
مهارت های ادراکی خود شامل چندین بخش می باشد.
ادراک بینایی
توانایی تمایز شکل از زمینه، ثبات شکل، حافظه بینایی (برای تشخیص حروف و کلمات).
ادراک شنیداری
توانایی تمایز صداها، حافظه شنیداری (برای هجی کردن و دنبال کردن دستورات).
ادراک لمسی
شناسایی اشیا و حروف از طریق لمس.
پرورش مهارت های شناختی
بهبود حافظه کاری، توجه و تمرکز، حل مسئله و انعطافپذیری شناختی.
آموزش و جبران مهارت های تحصیلی
استفاده از روش های چندحسی و تطبیقی برای آموزش خواندن، نوشتن و ریاضی.
تقویت مهارت های اجرایی
آموزش برنامه ریزی، سازماندهی، مدیریت زمان، خودکنترلی و شروع و اتمام تکالیف.
افزایش اعتماد به نفس و خودکارآمدی
با ایجاد تجربه های موفق، انگیزه کودک برای یادگیری و مشارکت در فعالیت های مدرسه افزایش می یابد.
مداخلات و فعالیت های رایج در کاردرمانی
یک متخصص کاردرمانی و یا کاردرمانگر از فعالیت های هدفمند و بازیگونه برای دستیابی به اهداف فوق استفاده می کند:
فعالیت های یکپارچگی حسی
استفاده از تاب، ترامپولین، توپهای بزرگ و وسایل بازی برای بهبود پاسخدهی به حس وستیبولار (تعادل) و حس عمقی.
بازی با مواد مختلف از جمله خمیر و شن برای تعدیل حساسیت لمسی.
فعالیت های تقویت مهارت های درکی حرکتی ( دیداری-ادراکی و دیداری-حرکتی)
پازل، ماز، نقطهچین، کپی کردن اشکال.
بازی با لگو، مکعب و پازلهای سهبعدی.
تمرینات دنبال کردن اشیاء با چشم.
فعالیت های تقویت مهارت های نوشتاری
تقویت عضلات کوچک دست با فعالیت هایی مانند خمیربازی، قیچی کردن، استفاده از منگنه.
کار بر روی نحوه درست گرفتن مداد (گرفتن سه پایه).
تمرین حروف و کلمات با استفاده از روش های چندحسی (نوشتن روی شن، با خمیر درست کردن حروف).
فعالیت های تقویت توجه و حافظه کودکان
بازی های فکری مانند “من دیدم”، “دسته بندی کردن”، “گو بین “.
استفاده از تایمر برای افزایش مدت زمان توجه.
تمرینات حافظه کاری مانند به خاطر سپردن دنباله های اعداد یا اشکال.
استراتژی های جبرانی و تطبیقی
پیشنهاد استفاده از کاغذهای خط دار برجسته برای هدایت نوشتن.
استفاده از نرم افزارهای تبدیل گفتار به متن.
آموزش شکستن تکالیف بزرگ به بخش های کوچکتر و قابل مدیریت.
ایجاد روتین های منظم برای انجام تکالیف.
فرآیند کاردرمانی در اختلال یادگیری کودکان
ارزیابی
کاردرمانگر با استفاده از آزمون های استاندارد، مشاهده، مصاحبه با والدین و معلم، نقاط قوت و ضعف کودک را در حوزه های مختلف (حسی، حرکتی، ادراکی، شناختی) شناسایی می کند.
تعیین اهداف
بر اساس نتایج ارزیابی، اهداف کوتاه مدت و بلندمدت و قابل اندازه گیری تعیین می شوند (مثلاً کودک بتواند در مدت ۱۰ دقیقه بدون حواس پرتی، ۵ سطر را با خوانایی مناسب کپی کند).
مداخله
جلسات منظم و فردی کاردرمانی بر اساس برنامه طراحی شده آغاز می شود.
مشاوره و آموزش به خانواده و مدرسه
کاردرمانگر به والدین و معلمان راه کارهایی برای حمایت از کودک در خانه و محیط مدرسه ارائه می دهد. این همکاری برای تعمیم مهارت های آموخته شده به محیط های طبیعی زندگی کودک حیاتی است.
جمع بندی نهایی نقش کاردرمانی در اختلالات یادگیری
کاردرمانی به عنوان یک رشته تخصصی و دانشگاهی در زمینه توانبخشی، یادگیری و آموزش کودکان با اختلال یادگیری پل ارتباطی بین توانمندی های عصبی-رشدی کودک و خواسته های محیط آموزشی برقرار می کند.
کاردرمانی با پرداختن به ریشه های اختلال یادگیری و نه فقط علائم آن، به کودک کمک می کند تا نه تنها در مهارت های تحصیلی، بلکه در زمینه استقلال عملکردی، اعتماد به نفس و لذت بردن از فرآیند یادگیری پیشرفت کند.
اگر احتمال می هید که کودک شما در یادگیری مشکل دارد، مشورت با متخصصین کاردرمانی کلینیک ابن سینا و به خصوص با یک کاردرمانگر متخصص در حوزه کودکان می تواند گام بسیار موثری در جهت شناسایی مشکل و شروع مداخلات به موقع برای کودک شما داشته باشد.